Technieken

Wat is Grafiek? 

 

De grafische technieken bieden de mogelijkheid meer afdrukken te maken van eenzelfde ontwerp. De grafische techniek biedt de kunstenaar een scala aan mogelijkheden om zijn kunst een specifiek karakter te geven.

Daarnaast kan het kunstwerk door vervaardiging in oplage op grotere schaal worden verspreid, waardoor het goedkoper is. De kunstenaar zelf bepaalt de oplage van de te maken prenten. Zo geeft de aanduiding 12/30 aan dat de totaal oplage 30 stuks is en dat we hier hebben te maken met nummer 12.

Soms dateert de kunstenaar het werk; soms ook niet.

Verder kunnen er nog verschillende begrippen op het blad voorkomen: e.d. (eigen druk), e.a. (epreuve d’artiste) oftewel de goedgekeurde proefdruk van de kunstenaar zelf ook wel genoemd a.p. (artist proof).

Elke grafische techniek heeft zo zijn eigen effecten en kenmerken. Zo maken we onderscheid tussen de steendruk(of litho), de zeefdruk, de ets (of kleurets), de hout-, board- of linoleumsnede etc.

 

Op een vlak geslepen, poreus soort steen is een korreling (grein) aangebracht. De kunstenaar brengt met vet krijt zijn voorstelling direct op de steen aan. Deze wordt vervolgens behandeld met een weinig salpeterzuur en Arabische gom. Deze combinatie maakt de steen waterhoudend en vetafstotend. De steen wordt nu met een rol ingeinkt. De inkt hecht zich aan de met vet krijt getekende lijnen. Daarna wordt een vel papier op de steen gelegd en wordt het geheel onder een lithopers doorgehaald waardoor de inkt in het papier dringt. Voor een steendruk met acht kleuren zijn er acht(!) verschillende stenen nodig. Dit tijdrovende en precisie werk maakt duidelijk dat een steendruk niet goedkoop kan zijn.

 

 

 

De zeefdruk is een sjabloonprocede. Over het ontwerp wordt een vel doorschijnend papier gelegd en voorzien van een waslaag. Met een sjabloneermes worden de contouren van alle in het ontwerp voorkomende kleuren de een na de ander en elk op een eigen vel in de was nagetrokken. Als men de kleur rood wil gaan drukken, wordt van die delen die in deze kleur gedrukt moeten worden, de waslaag verwijderd. Zo ontstaat een negatief sjabloon. Dit sjabloon wordt door verhitting overgebracht op een tevoren in een raam gespannen weefsel (de zeef). De was blokkeert de mazen in de zeef terwijl het op die plaatsen waar de was is verwijderd, open blijft. Door die plaatsen wordt de verf, met een zogenaamde rakel, 'gezeefd'. Voor elke volgende kleur (soms wel 30 of meer) wordt dezelfde techniek toegepast.                 

De kunstenaar snijdt in het houtblok (of linoleum of hardboard)datgene uit wat op de prent blanco moet blijven. Is het werk gereed dan wordt het materiaal ingeinkt. Vervolgens wordt er een vel papier opgelegd en door middel van druk via een degelpers wordt de voorstelling op papier overgebracht.

 

 

 

In tegenstelling tot de houtsnede is de ets een afdruk van dieper liggende partijen. Een ets ontstaat door een koperen plaat te voorzien van een etsgrond (meestal een laag was). In deze waslaag wordt met een naald de voorstelling aangebracht. Waar de waslaag wordt weggekrast komt dus de koperen plaat weer tevoorschijn. Vervolgens wordt de plaat in een zuur gelegd. De was, die bestand is tegen het zuur, beschermt de etsplaat. Alleen op de plaatsen waar de waslaag met de etsnaald werd opengehaald wordt de koperen plaat 'uitgebeten'.

De waslaag wordt nu verwijderd en het ininkten van de plaat kan beginnen.

Tenslotte wordt de plaat onder de etspers op vochtig papier afgedrukt. Dit gebeurt onder hoge druk.

 

 

 

De aquatint is een procedé dat een effect oplevert dat overeenkomst vertoont met een aquarel. De plaat wordt bedekt met een grondlaag bestaande uit fijn harspoeder. Deze grondlaag is zo poreus dat het zuur bij inwerking de plaat om elk afzonderlijk harsdeeltje heen etst. Afhankelijk van de fijnheid van de harsdeeltjes kan de prent variëren van kleine kleurstipjes tot een egaal vlak. Daar met aquatint slechts vlakken van een enkele tint verwezenlijkt kunnen worden en lijnen niet mogelijk zijn wordt de techniek vaak toegepast in combinatie met etsen.

 

De mezzotint is een procedé van omgekeerde tonaliteit waarbij men van donker naar licht werkt.

De koperen plaat wordt eerst bewerkt met een zogenaamd wiegijzer tot het oppervlak geheel uit putjes bestaat. Wanneer men de plaat zo zou inkten dan zou de afdruk volkomen zwart zijn. Vervolgens polijst de graveur gedeelten van het koper tot ze minder of helemaal geen inkt meer vasthouden; bij het afdrukken komen zo de kleuren naar boven.
 

 

Een origineel werk wordt in zeer hogedetaillering digitaal gefotografeerd.

Alle storende reflecties en stofjes worden zorgvuldig uit de opname geretoucheerd, waarna het beeld geschikt wordt gemaakt voor de giclee en aangepast aan het te gebruiken papier. Door het gebruik van echte pigmenten en houtvrij papier is de giclee daardoor kleurecht, waardoor inlijsten achter glas niet meer nodig is.  Een giclee wordt daardoor vaak op linnen gedrukt.

 

 

De terragravure is een relatief nieuwe techniek en is te vergelijken met een zeefdruk.

Het enige verschil is dat na het proces zand uit Israel wordt toegevoegd samen met een vernislaag zodat het zand niet kan gaan korrelen. Het voordeel ten opzichte van de zeefdruk is dat deze ook zonder glas kan worden ingelijst.